Warmtepomp

Wat is een warmtepomp?

Een warmtepomp is een verwarmingssysteem dat warmte onttrekt aan de buitenlucht, de bodem of het grondwater en deze warmte gebruikt om je woning te verwarmen en warm water te produceren. Het principe is vergelijkbaar met een koelkast, maar dan omgekeerd: waar een koelkast warmte naar buiten afvoert, haalt een warmtepomp warmte van buiten naar binnen.

Een warmtepomp is een van de meest energiezuinige manieren om je huis te verwarmen. Voor elke kilowattuur (kWh) elektriciteit die de warmtepomp verbruikt, produceert hij gemiddeld 3 tot 5 kWh aan warmte. Dit wordt uitgedrukt in de COP-waarde (Coefficient of Performance). Een warmtepomp vervangt volledig je cv-ketel en maakt je woning aardgasvrij.

Hoe werkt een warmtepomp?

Een warmtepomp werkt met een koelmiddelcircuit dat bestaat uit vier stappen. Eerst verdampt het koelmiddel door warmte op te nemen uit de buitenlucht of bodem. Vervolgens comprimeert een compressor het gasvormige koelmiddel, waardoor de temperatuur sterk stijgt. Via een warmtewisselaar (condensor) geeft het hete koelmiddel warmte af aan het verwarmingswater van je woning. Tot slot wordt het koelmiddel weer ontspannen via een expansieventiel, waarna de cyclus opnieuw begint.

Het bijzondere is dat dit proces zelfs werkt bij lage buitentemperaturen. Moderne lucht-water warmtepompen functioneren nog goed bij temperaturen tot -20 graden Celsius, al neemt de efficiency wel af naarmate het kouder wordt.

Typen warmtepompen

Lucht-water warmtepomp

De lucht-water warmtepomp is het meest geinstalleerde type in Nederland. Deze warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en geeft deze af aan het verwarmingswater. De buitenunit wordt naast of achter de woning geplaatst. Lucht-water warmtepompen zijn relatief betaalbaar en eenvoudig te installeren. De SCOP (Seasonal Coefficient of Performance) ligt tussen de 3,0 en 4,5, afhankelijk van het model en de installatieomstandigheden.

Bodem-water warmtepomp (grondgebonden)

Een bodem-water warmtepomp onttrekt warmte aan de bodem via een horizontaal of verticaal leidingenstelsel (bodemlus). De temperatuur in de bodem is het hele jaar relatief constant (circa 10-12 graden), waardoor dit type warmtepomp zeer efficient is met een SCOP van 4,0 tot 5,5. Het nadeel is dat de installatie duurder is vanwege de benodigde boringen of graafwerkzaamheden. Een bodem-water warmtepomp is ideaal voor grotere woningen met tuin.

Lucht-lucht warmtepomp (airconditioning)

Een lucht-lucht warmtepomp, beter bekend als split-unit airconditioning, verwarmt de lucht rechtstreeks in een ruimte. Dit type is goedkoop in aanschaf en werkt goed als bijverwarming of voor het verwarmen van individuele kamers. Het nadeel is dat een lucht-lucht warmtepomp geen warm water produceert en niet geschikt is als volledige vervanging van de cv-ketel. De SCOP voor verwarming ligt tussen 3,0 en 4,0.

COP en SCOP: wat betekent dat?

De COP (Coefficient of Performance) geeft aan hoeveel warmte een warmtepomp produceert per eenheid elektriciteit bij een specifieke temperatuur. Een COP van 4 betekent dat de warmtepomp 4 kWh warmte levert voor elke 1 kWh elektriciteit. De COP varieert met de buitentemperatuur.

De SCOP (Seasonal COP) is het gemiddelde rendement over een heel verwarmingsseizoen. Dit is een realistischer getal, omdat het rekening houdt met temperatuurschommelingen gedurende het jaar. Bij de aanschaf van een warmtepomp is de SCOP het belangrijkste getal om te vergelijken.

Geschiktheid per woningtype

Niet elke woning is direct geschikt voor een warmtepomp. De geschiktheid hangt af van de isolatiegraad, het afgiftesysteem en het woningtype:

• Goed geisoleerde woning (label A/B): Uitstekend geschikt voor een volledige warmtepomp. De woning houdt de warmte goed vast, waardoor de warmtepomp op lagere temperaturen kan werken.
• Redelijk geisoleerde woning (label C/D): Geschikt voor een warmtepomp, mits je bereid bent om eerst aanvullende isolatiemaatregelen te treffen. Overweeg eerst isolatie voordat je een warmtepomp aanschaft.
• Slecht geisoleerde woning (label E/F/G): Een volledig warmtepompsysteem is niet aan te raden. Een hybride warmtepomp is een beter alternatief als tussenstap.

Isolatie-eisen voor een warmtepomp

Een warmtepomp werkt het meest efficient bij lage watertemperaturen (35-45 graden). Traditionele cv-ketels werken op 60-80 graden. Om met lagere temperaturen toch comfortabel te kunnen verwarmen, moet je woning goed geisoleerd zijn:

• Dakisolatie: Minimaal Rc 3,5 m2K/W, bij voorkeur Rc 6,0 of hoger
• Gevelisolatie: Minimaal Rc 3,5 m2K/W, spouwmuurisolatie als minimum
• Vloerisolatie: Minimaal Rc 3,5 m2K/W
• Dubbel glas: HR++ glas of triple glas als minimum
• Afgiftesysteem: Lagetemperatuurradiatoren of vloerverwarming zijn ideaal. Bestaande radiatoren moeten mogelijk vergroot worden.

ISDE-subsidie voor warmtepompen

Via de ISDE-regeling kun je subsidie ontvangen voor de aanschaf van een warmtepomp. De hoogte van de subsidie is afhankelijk van het type en vermogen van de warmtepomp:

• Lucht-water warmtepomp: € 1.500 - € 3.500 subsidie
• Bodem-water warmtepomp: € 3.000 - € 5.000 subsidie
• Lucht-lucht warmtepomp: Niet subsidiabel via ISDE

Daarnaast kun je via het Nationaal Warmtefonds een gunstige lening afsluiten voor de aanschaf van een warmtepomp. De rente is laag en de looptijd kan worden afgestemd op de verwachte energiebesparing.

Voordelen van een warmtepomp

• Tot 50-70% besparing op verwarmingskosten vergeleken met een cv-ketel
• Volledig aardgasvrij verwarmen
• Hoge efficiency: 3 tot 5 keer meer warmte dan ingezette elektriciteit
• Aanzienlijke vermindering van CO2-uitstoot
• Ruime ISDE-subsidie beschikbaar
• Levensduur van 15 tot 20 jaar
• Kan in de zomer ook koelen (bij de meeste modellen)
• Combineerbaar met zonnepanelen voor nog lagere energiekosten

Nadelen en aandachtspunten

• Hoge aanschafkosten (€ 8.000 - € 20.000 afhankelijk van het type)
• Woning moet goed geisoleerd zijn voor optimaal rendement
• Buitenunit van lucht-water warmtepomp kan geluid produceren (40-55 dB)
• Mogelijk aanpassing van het afgiftesysteem nodig (grotere radiatoren of vloerverwarming)
• Bij extreme kou daalt de efficiency van lucht-water modellen
• Bodemwarmtepomp vereist voldoende buitenruimte voor bodemlussen
• Hogere elektriciteitskosten (maar lager dan gaskosten bij cv-ketel)

Tips voor de aanschaf van een warmtepomp

• Begin met isoleren: Investeer eerst in goede isolatie voordat je een warmtepomp aanschaft. Dit maakt de warmtepomp kleiner, goedkoper en efficienter.
• Laat een warmteverliesberekening maken: Een deskundig installateur kan berekenen welk vermogen je nodig hebt.
• Vergelijk SCOP-waardes: Kies niet het goedkoopste model, maar het model met de beste SCOP voor jouw situatie.
• Let op geluidsproductie: Informeer naar het geluidsniveau en houd rekening met de afstand tot buren.
• Overweeg een hybride warmtepomp: Als je woning nog niet goed genoeg geisoleerd is, kan een hybride warmtepomp een verstandige tussenstap zijn.

Wil je weten of een warmtepomp geschikt is voor jouw woning? Gebruik onze verduurzamingscalculator om een indicatie te krijgen van de kosten, besparingen en terugverdientijd. Bekijk ook de actuele ISDE-subsidieregeling voor de beschikbare vergoedingen.